باشد پس در اين صورت عالم به آن افعال خواهد بود ، و تالى كه عالم بودن به افعال خود است باطل است ، پس مقدّم كه موجود بودن افعال است از او نيز باطل است . و شرطيّت « 1 » ظاهر است . و امّا بيان « 2 » بطلان تالى اين است كه ما حال حركت مىكنيم به حركات جزئيّه چند كه تعقّل آن جزئيّات مفصّلا نمىكنيم اگر چه قصد حركت از مبدأ تا منتهى ما مىكنيم هر چند جزئيّات آن را قصد نمىكنيم . و جواب اين است كه : ايجاد مستلزم علم نيست از جهت آن كه فاعل بتحقيق كه صادر مىشود از او فعلى به مجرّد طبع مثل احتراق نار بدون علم ، پس لازم نمىآيد از نفى علم نفى ايجاد ، بلى ايجاد با قصد مستلزم علم است ليكن علم اجمالى كافيست در آن ، و اين حاصل است در حركات جزئيّه ما بين مبدأ و منتهى . قال : : مع الإجماع يقع مراده تعالى . « 3 » اين جواب از شبههء اخرى است از براى ايشان . و تقرير شبهه / * الف / 177 / آن است كه : عبد اگر قادر باشد بر فعل لازم مىآيد اجتماع دو قادر بر مقدور واحد ، و اين باطل است ، پس مقدّم مثل اين است . بيان شرطيّت « 4 » اين است كه خداى - تعالى - قادر است بر هر مقدورى ، پس اگر عبد قادر باشد بر چيزى قدرت خدا و قدرت عبد هر دو جمع مىشود . و امّا بطلان تالى پس از اين جهت است كه اگر اراده كند خداى - تعالى - ايجاد آن را و عبد اراده [ ب - 238 ] كند اعدام

--> ( 1 ) . نسخه‌ها : شرطيه ( 2 ) . م : - بيان ( 3 ) . كشف المراد / 309 ( 4 ) . نسخه‌ها : شرطيه